+32 (0)10 24 80 69

Portret. Thierry Verhelst

Thierry Verhelst : “Ontwikkeling als concept is neutraal noch universeel”

Medeoprichter van het “Réseau Sud-Nord Cultures et développement” en auteur.

“Toen ik mijn eerste reizen ondernam naar wat men toen de derde wereld noemde, ontdekte ik dat ik een cultuur had. Ik voelde me een beetje zoals een vis: onder water is er niets aan de hand, maar als je hem op het droge brengt ondergaat hij een cultuurshock.” Thierry Verhelst groeide op in een bad van moderniteit en raakte tijdens zijn universitaire studies al gauw geboeid door de wereld die hem omringde. “In de jaren 60 eisten de meeste landen in Azië en Afrika hun onafhankelijkheid op. Ik voelde dat het daar interessant werd en kreeg zin om hier weg te gaan. Op mijn 25e was ik de goede ontwikkelingswerker die de boze kolonist kwam vervangen.”

Welke ontwikkeling?

Gewapend met zijn kennis, ervaring en goede wil heeft Thierry Verhelst in de loop der jaren beseft dat diploma’s en wetenschap maar een deel van de waarheid ontsluieren.

“Toen ik in de Verenigde Staten studeerde, werd ons gezegd dat we sociale ingenieurs zouden worden (social engineering), alsof de samenleving een machine was die je kon repareren. Wat een arrogantie! En wat een domheid! Op het terrein heb ik geleerd dat iedereen andere verwachtingen heeft met betrekking tot zijn diepste drijfveren, zijn opvattingen en besteding van tijd en ruimte, kosmologie, en familiegevoel. De ontelbare problemen van de ngo’s zijn te wijten aan fundamentele verschillen over wat men wil bereiken. Natuurlijk is een technische aanpak van een landbouwingenieur, een dokter of een econoom waardevol, maar ze volstaan niet. Het concept ‘ontwikkeling’, gecreëerd door de westerse wereld en gebaseerd op economie, groei en productiviteit, is een etnocentrische valstrik. Development is a toxic word! Het wil eigenlijk zeggen: ‘jij gaat je verwesteren’.”

Thierry Verhelst opteert overtuigd voor ontplooiing en interculturele uitwisseling. “Dankzij de mondialisering, die de afstanden inkort en de communicatie versnelt, hebben we een historische kans om van elkaar te leren. Het Noorden heeft uiteraard heel wat om te delen: waarden zoals gelijkheid tussen man en vrouw, democratie, mensenrechten en individuele emancipatie zijn onmiskenbare verworvenheden. Maar het sacrale is geheel buiten beschouwing gelaten. Het belangrijkste wat we volgens mij van het Zuiden kunnen leren is de plaats die er voor het spirituele wordt gelaten. Het is een van de essentiële elementen van ons mens-zijn, maar blijkbaar zijn we dit vergeten. Iedereen leert op zijn eigen ritme, maar op vlak van sociaal leven, economie of kosmologie, om niet enkel de laatste twee te noemen, zijn er nog veel dingen die ons kunnen beïnvloeden en verrijken.”

Probleemanalyse

Tiens, tiens… Het Noorden dat het Zuiden als voorbeeld neemt! We staan nog ver van de tendensen van de laatste decennia. “Neem drie fases van de recente geschiedenis: de kolonisatie, de ontwikkelingssamenwerking en de globalisatie in haar afschuwelijk neoliberalisme. Het gemeenschappelijke kenmerk is dat de blanke zich in het midden van de actie plaatst en zich als model voorstelt. Het wordt tijd om die arrogantie aan de kant te zetten. Toen ik Des racines pour vivre uitgaf, werd de boodschap verkeerd begrepen. Ik was zogezegd conservatief geworden en ik sprak van cultuur terwijl de ‘echte’ problemen hongersnood, epidemieën of slechte infrastructuur waren. Volgens mij heb ik altijd antwoorden gegeven op die realiteit. Ik wilde alleen de oorzaken van die problemen uit de sector analyseren. Het niet rekening houden met die culturele omgeving heeft een belangrijke (maar geen unieke) plaats in die analyse.”

Vandaag, bijna 30 jaar later, stelt Thierry Verhelst vast dat de situatie in de goede richting evolueert. “Er is meer openheid, dat staat vast, maar het blijft een moeilijk aan te snijden thema. Cultuur is ontastbaar, onmeetbaar en moeilijk te evalueren. Daarnaast staan de criteria onder druk van professionalisering opgelegd door co-financiering. Als een ngo door de Europese Commissie wordt ge nancierd, moeten de rapporten naar een ambtenaar worden gestuurd die ze weer voorlegt aan een commissaris en die moet op zijn beurt zijn politiek verantwoorden tegenover het Parlement. Het is dus veel gemakkelijker om over hectoliters te praten dan over mensen en tradities. Hoewel de realiteit holistisch is, kan ze niet alleen benaderd worden door een inter-disciplinaire aanpak van exacte en humane wetenschappen.”

Moet er nog aan ontwikkelingshulp worden gedaan?

Deze vraag heeft hij al veel moeten aanhoren en elke keer heeft hij hetzelfde antwoord klaar. “We moeten de relaties tussen Noord en Zuid onderhouden, sociale rechtvaardigheid aankaarten en de planetaire uitdagingen zoals de opwarming van de aarde aangaan. Maar de houding van waaruit we vertrekken is van essentieel belang. Een vaak gebruikte metafoor is die van de wijze vrouw die haar wijsheid en ervaring aanbiedt aan een jong koppel. Dat is ontwikkelingssamenwerking: een complementaire wijsheid aanbieden die de andere verrijkt.” En het mechanisme werkt in de twee richtingen. Natuurlijk! Een Congolese vriend zei ooit ‘Ik heb uw nek gezien. Jij hebt die van jou nooit gezien’. Je kan hem gelijk geven. Het betekent dat je altijd iets te leren hebt van de anderen.” Als hij les geeft, of als hij een van zijn lezingen afsluit, eindigt Thierry Verhelst gewoonlijk met dezelfde noot. “Als jullie één ding moeten onthouden van wat ik heb verteld is het respect.” De raad is eenvoudig, iedereen is het ermee eens en het weerspiegelt perfect de gedachtegang van Thierry Verhelst. “Het Zuiden is geen leegte om op te vullen maar een volkomenheid om te ontdekken met onze diepe menselijkheid.”

 

RENAUD DEWORST

Getuigenissen

Laurent Lahaye, Leerling aan ICHEC Brussels Management School

“Zijn stijl van lesgeven, zijn adviezen en zijn levens loso e hebben mij veel geholpen in de keuzes die ik de laatste jaren heb gemaakt. Uit de waarden die hij promootte, onthoud ik vooral respect en het luisteren naar de andere. En ik kan niet anders dan geïnspireerd zijn door zijn grote wijsheid en zijn uitstekende pedagogie. Op het einde van het jaar valt het op hoeveel lof hij krijgt van de studenten!”

Marie-Noëlle de Schoutheete, Oprichter van Convivial vzw

“Hij kent de kunst om het innerlijke en het uitwendige te rijmen, waardoor hij heel coherent omgaat met de dingen. Hij praat vaak over uitwisseling, maar hij doet het ook. Hij is een man met een grote diepgangen vrijgevigheid. Om de werkelijkheid te vatten, laat hij zich verrassen door de diversiteit van culturen en personen , uiteenlopende meningen en nieuwigheden. Ik hou van zijn enthousiasme, het vuur waarmee hij spreekt en handelt.”

Ibrahim Traoré, Specialist in Afrikaanse spiritualiteit

“Wat mij het meeste aan hem opvalt is zijn openheid naar de anderen. Hoewel hij kan teren op een grote ervaring, stelt hij zichzelf vaak in vraag. Het is iemand die veel voor mij betekent… en ook voor vele anderen! Als ik hem in de kerk zie, is hij een man van God, als hij les geeft, is hij een intellectueel die houdt van debat, als ik bij hem thuis kom, is hij een eenvoudige, hartelijke gastheer. Hij speelt elke rol eerlijk en met een maximaal engagement.”

Cultural Creatives

Thierry Verhelst kant zich sterk tegen de arrogantie van de moderne westerse mens en ook tegen de vernieling die de kapitalistische ideologie aanricht. Volgens hem is er meer dan ooit nood aan verandering in onze noordelijke maatschappijen. Er is al een mutatie op gang. Uit een studie van een Amerikaanse socioloog en psycholoog blijkt dat een zeer uitgebreide socio-culturele groep een maatschappelijke bocht aan het nemen is en zich richt op integratie van ecologische waarden en persoonlijke ontwikkeling.

 

Bio

1942

Geboren in Gent

1966

Diploma rechten aan de Universiteit van Gent

1967

Diploma Afrikaanse rechtswetenschappen aan de universiteit van Columbia

1968

Onderzoeker aan de UCLA, daarna onderwijzer in Ethiopië en in Rwanda. Vervolgens docent aan de ULB, de ULC en ICHEC

1977

Verantwoordelijke projecten bij Entraide en Broederlijk Delen

1986

Brengt het boek “Des racines pour vivre” uit.

1989

Sticht het netwerk “Sud Nord Cultures et Développement”

2008

Brengt het boek “Des racines pour l’avenir” uit