+32 (0)10 24 80 69 - info@echoscommunication.org

Contextanalyse

Ontwikkeling

Ontwikkeling is het vermogen van een bevolkingsgroep om zelf actief te zijn in het bepalen van zijn toekomst en de omstandigheden waarin hij met andere bevolkingsgroepen samenleeft, om te komen tot menselijke vooruitgang.

Ontwikkeling kan dus slechts begrepen worden door tegelijk te kijken naar de ontwikkeling van een persoon en die van de bredere gemeenschap. Beide zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Elke mens moet zijn of haar wensen, verwachtingen en verlangens kunnen uiten en moet ook zijn talenten kunnen benutten. Ontwikkeling op persoonlijk vlak houdt het vermogen in om een innerlijk leven te cultiveren… om de ander beter te kunnen ontmoeten. Wie stevig in zijn schoenen staat, wie weet wie hij zelf is, kan bruggen bouwen met de andere, die anders is.

Voor de mens betekent ontwikkeling het vermogen om zelf te denken, uitgaande van zijn eigen waarden en fundamenten. Vanuit die optiek is empowerment het vermogen van een begeleider of coach om het zelfstandige denken van de mens te versterken, daarbij rekening houdend met ‘de ander’ (en ‘het andere, verschillende’ dat die ander in zich draagt) en ‘de anderen’ (die misschien op ons lijken, maar ondanks alles toch ook weer anders zijn).

Elke samenleving doet beroep op zijn eigen verbeelding om burgerschap te definiëren. In dat concept komen rechten en plichten samen en het beklemtoont daarom het feit dat we net zo goed aanvaarden dat we zelf kunnen besturen als dat we bestuurd worden. Voor de gemeenschap is het van belang dat we zelf in staat zijn om onze regels en wetten te bepalen en ons daaraan te houden. Dat is iets anders dan achterpoortjes zoeken en zich in bochten wringen ten opzichte van regels die ons van buitenaf opgelegd worden.

Voorwaarden voor ontwikkeling

Echos Communication neemt vooral de Afrikaanse en Europese context onder de loep en kijkt naar de manier waarop zij elkaar beïnvloeden inzake ontwikkeling.

De voorbije 50 jaar lag de focus van ontwikkelingssamenwerking voornamelijk op investeringen in de scholing van mensen (alfabetisering, professionele vaardigheden, het aanleren van een vak…) en in het verbeteren van de manier waarop samenlevingen zich organiseren (democratisch systeem, gezondheidszorg, onderwijssysteem…). Die doelstellingen gaan over wat je zou kunnen noemen ‘de randvoorwaarden’. Investeringen in opleiding zijn belangrijk en moeten voortgezet worden. Dankzij hen kunnen mensen de kennis en kunde opdoen die ze zo hard nodig hebben.

Toch is gebleken dat die investeringen slechts beperkt in staat zijn om op zichzelf een dynamiek van ontwikkeling op gang te brengen. Wat ontbrak er dan? Ze hebben te weinig rekening gehouden met de ‘innerlijke’ factoren: de beweegredenen, verzuchtingen en individuele talenten en de mate waarin die compatibel zijn met de cultuur van de samenlevingen waarin de investeringen gebeuren. De tijd waarin je mensen een vis gaf of zelfs leerde vissen is dus voorbij. Het komt erop aan om eerst te luisteren of mensen en bevolkingsgroepen eigenlijk wel zin hebben om te vissen, of visvangst deel uitmaakt van hun toekomstbeeld. Pas daarna moeten inspanningen voor scholing komen.

De ervaring leert ook dat een dynamiek van ontwikkeling vaak moeilijk op gang komt omdat de dialoog en samenwerking met mensen op het terrein moeilijk lopen, ook al zijn er voor de rest genoeg middelen en energie aanwezig. Daarom is het van belang om bij het doorvoeren van gewenste verandering tijd te nemen om te analyseren en te begrijpen welke gedragingen en houdingen de doorslag geven bij grote succesverhalen, maar ook bij grote mislukkingen.

Sommige systemen zijn uitgegroeid tot een standaard waar we niet meer omheen kunnen en worden daarom ook op andere plaatsen gekopieerd. Dat is vaak meer een kwestie van moeten dan van kiezen. Op het vlak van bestuurlijke modellen voor een staat, bijvoorbeeld, bestaan er maar weinig uitzonderingen op het overheersende democratische systeem. Aangezien dat in veel landen eerder opgelegd dan gekozen wordt, is er geen plaats om dingen in vraag te stellen, om aanpassingen of verbeteringen aan te brengen. Het hapklare model dat men van ergens anders kent, wordt gewoon geïmiteerd, zonder er verder over na te denken of het model aan te passen. Pech voor de culturele eigenheid, de tradities van voorouders of elke vorm van reflectie die een alternatief zou kunnen opleveren. Dat leidt vaak tot een systeem met coulissen: het systeem is slechts een façade, het eigenlijke functioneren gebeurt achter de schermen.

De dynamiek van verandering

Voor Echos Communication is de ‘dynamiek van verandering’ van de samenlevingen waarin de vereniging actief is een zaak van het individu, het systeem en de interactie tussen partners.

Door elke mens afzonderlijk en in het bijzonder  leiders te steunen in hun ontwikkeling kunnen zij gesterkt worden in hun vermogen om het systeem waarin ze leven in beweging te brengen, daarbij rekening houdend met de waarden, ambities en de obstakels uit de cultuur.

Wanneer we mensen op het terrein ertoe aanzetten om actief te worden en het systeem mee vorm te geven dan ontstaan er regels en referentiekaders waarin iedereen zich kan herkennen en die de keuzes en handelingen van de mensen in het systeem zullen beïnvloeden, zodat de verandering zich kan verankeren. Tot op het moment dat dingen weer in vraag gesteld worden…

Ten slotte willen we mensen op het terrein aanzetten tot dialoog en samenwerking om een dynamiek van ontwikkeling op gang te brengen, door mensen eerst en vooral uit te nodigen om dingen met een frisse blik te zien: niet langer kijken naar wat mensen missen, maar naar het potentieel en het talent dat ze hebben.

Echos Communication heeft de ambitie om deel uit te maken van de dynamiek in het hart van de samenleving. Door eerst en vooral uit te gaan van de mens en zijn potentieel en vaardigheden. De mens betekent hier niet alleen elke persoon op zich maar ook de mens in collectieve zin, trouw aan de betekenis van het woord Ubuntu, dat uitdrukt dat de echte rijkdom van een samenleving schuilt in haar mensen.

De toepassingsniveaus

Die dynamiek van verandering kan op elke vorm van organisatie worden toegepast, hoe groot of klein die ook is: een grondgebied, instelling, vereniging, school, klas of gezin. In elk van die gevallen helpt het ondersteunen van kennis en kunde om tegemoet te komen aan de verzuchtingen van de mensen.

De kijk van Echos Communication

  • Bepaalde regels overdragen voor het menselijk functioneren en geschikte tools aanreiken

De voorbije decennia zijn innerlijke factoren onvoldoende aan bod gekomen in ontwikkelingssamenwerking omdat de mensen uit de sector, zowel in het noorden als het zuiden, de analysemodellen, methodes of tools die verband houden met die innerlijke factoren vaak niet kenden of nog steeds niet kennen. Soms bestonden die instrumenten ook gewoonweg niet – de voorbije 50 jaar is de psychologie er met grote sprongen op vooruit gegaan. Het rechtstreekse gevolg van dat gebrek aan kennis is een onvermogen om een systematisch beleid te voeren dat rekening houdt met de menselijke factor in activiteiten. Niet dat daar nooit rekening mee wordt gehouden, maar vaak hangt dat af van de gevoeligheid van de specifieke mensen op het terrein.

Echos Communication heeft gekozen voor de neurocognitieve gedragsbenadering als methodologische basis van haar activiteiten. Ook collectieve intelligentie en al de hulpmiddelen die daar bij horen zijn een bron van inspiratie. Bovendien maken we gebruik van tal van andere methodes om nog doeltreffender te worden in onze acties.

  • Van ‘rechten hebben’ naar ‘wetten maken’

Dit punt gaat over het belang van eigen regels en wetten op te stellen en zich daaraan te houden. Hoe kan je, in plaats van achterpoortjes te zoeken en te proberen de wet te omzeilen, je eigen regels bepalen op basis van wie je bent (je geschiedenis) om de toekomst beter te organiseren?

Het gaat hier nog steeds om de idee dat elke mens betrokken moet worden bij het bouwen aan een project, maar dat moet gebeuren in samenwerking met de maatschappij waarin die mens leeft. Het is als groep in zijn geheel dat mensen beslissen over hun regels in functie van waarden die zij erkennen, en dat mensen zichzelf sancties opleggen in geval van overtreding. Maar de toepassing ervan gebeurt wel individueel, door zelfbeperking. De regulering vormt de samenleving (of de groep of organisatie) en vice versa, de samenleving wordt opgebouwd met regels.

Die manier van werken kan op elk niveau van een menselijke organisatie plaatsvinden. In de klas kunnen leerlingen regels opstellen om goed met elkaar om te gaan, binnen organisaties zouden leden/werknemers inspraak moeten hebben in de algemene richtlijnen en zelf initiatieven kunnen nemen. Op een gegeven grondgebied zullen werkingsovereenkomsten gelden tussen verkozenen enerzijds en het middenveld en ondernemers anderzijds. Daarbij moet er natuurlijk respect zijn voor de rollen en functies van de hiërarchie, ongeacht de gekozen organisatievorm.

  • Communicatie in al haar vormen

Communicatie als manier om dingen te verspreiden en mensen in beweging te brengen is sterk aanwezig in onze activiteiten. De media, evenementen, colloquia, publicaties, websites, vormingen… alle middelen zijn goed om het resultaat van ons onderzoek te verspreiden en mensen aan te zetten tot reflectie of debat, om met elkaar in gesprek te gaan.

  • Rede en symboliek gaan hand in hand

Echos Communication wil de wereld van de symboliek / het imaginaire en de rationele wereld samenbrengen.

De rationele wereld wekt in zekere zin de idee dat elke mens redeneert zoals wij en dat instellingen steeds bestaan bij de gratie van een rationele manier van denken. In die specifieke visie moet elk project kaderen in een precies plan, bijvoorbeeld een logisch kader met welomlijnde doelstellingen en resultaten. De onderliggende logica is gebaseerd op een verband tussen middelen en doelen. De ‘impact’ en ‘doelgroep’ van een actie passen in een manier van denken die ervan uitgaat dat je op voorhand al kan bepalen welke verandering er gaat optreden. De context is in dat geval altijd een vorm van ‘weerstand’ tegen het vooraf bepaalde model en slaat op alles wat belet dat de verwachtingen worden ingelost, alles wat de vooruitzichten verstoort.

De imaginaire wereld daarentegen past in een visie waarbij je handelt in overeenstemming met wat er gangbaar is in een bepaalde samenleving. De context biedt geen weerstand maar wordt juist beschouwd en behandeld als een hulpmiddel. Het project – dat dan eerder als een model of een plan wordt gezien – staat niet meer vast maar kan evolueren. De rode draad is dan het verband tussen een omstandigheid en een potentieel, een mogelijkheid.

In de praktijk kunnen we niet ontsnappen aan de plannen en modellen van de wereld van de ontwikkelingssamenwerking, wat echter niet betekent dat we er niet op een goede manier mee kunnen omgaan. We kunnen proberen nieuwe pistes te verkennen en blijven openstaan voor wat er in de samenleving gebeurt bij elk project dat we doen, en kansen grijpen wanneer ze zich voordoen.

This post is also available in: Frans Engels